Je staat in de voerkamer met twee zakken voor je. Op allebei staat groot ‘zonder granen’, maar het ene voer bevat veel verschillende vlokken, het andere vooral vezels en een kleine hoeveelheid mineralen. Jouw paard wordt in het najaar misschien wat ronder, is gevoelig voor hoefbevangenheid, laat vrij ontlastingswater zien of heeft simpelweg baat bij een rustigere voerbeurt. Welke zak past dan werkelijk bij hem?
Paardenvoer zonder granen vergelijken begint niet bij de voorkant van de verpakking, maar bij jouw paard en zijn ruwvoer. Graanvrij is geen kwaliteitskeurmerk op zichzelf. Het vertelt alleen dat bepaalde granen niet zijn toegevoegd. Of een voer ook werkelijk past bij de energiebehoefte, stofwisseling, vertering en het totale rantsoen van jouw paard, vraagt om een stap verder kijken.
Waarom graanvrij niet automatisch passend is
Granen zoals haver, gerst, tarwe en maïs leveren vooral zetmeel. Voor een paard dat veel arbeid verricht kan een bron van snel beschikbare energie soms functioneel zijn. Maar veel paarden krijgen al ruim voldoende energie uit goed kuilvoer, hooi en weinig beweging. Denk aan de sobere pony, het paard met EMS, een paard met PPID of een paard dat eerder hoefbevangen is geweest. Bij hen is een rantsoen met beheerst zetmeel en suiker vaak een logische keuze.
Toch zegt ‘zonder granen’ nog niets over de totale hoeveelheid suiker, zetmeel of energie. Een graanvrij product kan bijvoorbeeld veel melasse, fruitbijproducten, zetmeelrijke grondstoffen of olie bevatten. Ook kan het voer zo royaal gevoerd moeten worden om voldoende vitaminen en mineralen binnen te krijgen, dat het uiteindelijk niet goed aansluit bij een paard dat makkelijk aankomt.
Andersom hoeft een klein aandeel graan in een rantsoen niet per definitie ongeschikt te zijn voor ieder gezond sportpaard. De vraag is steeds: wat heeft dit individuele paard nodig, wat krijgt hij al uit ruwvoer en hoeveel van dit product voer je werkelijk per dag?
Paardenvoer zonder granen vergelijken: begin bij het ruwvoer
Ruwvoer is geen bijzaak die je aanvult met krachtvoer. Het vormt de basis waarop je de rest bouwt. In de herfst en winter zie je vaak dat paarden meer uren op stal staan en volledig afhankelijk worden van een nieuwe partij hooi of kuil. Juist dan kunnen verschillen tussen partijen groot zijn: in droge stof, energie, eiwit en suiker.
Zorg daarom eerst dat jouw paard voldoende passend ruwvoer heeft. Als richtlijn heeft een volwassen paard dagelijks minimaal 1,5 procent van zijn lichaamsgewicht aan droge stof uit ruwvoer nodig, tenzij een dierenarts of voedingsdeskundige in een specifieke situatie anders adviseert. Voor een paard van 600 kilo is dat minimaal 9 kilo droge stof. Hoeveel kilo hooi of kuil dat in de praktijk is, hangt af van het vochtgehalte.
Pas daarna bepaal je wat er ontbreekt. Een paard dat op goed ruwvoer op gewicht blijft en licht wordt gewerkt, heeft vaak geen grote portie krachtvoer nodig. Wel heeft hij vitamines, mineralen, aminozuren en soms andere gerichte voedingsstoffen nodig om het rantsoen compleet te maken. Een geconcentreerde balancer kan dan beter passen dan een grote schep graanvrije mix.
In mijn praktijk zie ik vaak paarden die op papier ‘gezond graanvrij’ gevoerd worden, maar toch te veel energie binnenkrijgen. De eigenaar heeft dan zorgvuldig granen vermeden, maar geeft enkele grote voerbeurten van een vezelrijke muesli omdat die als compleet voer wordt aangeboden. Bij analyse blijkt het paard vooral behoefte te hebben aan voldoende ruwvoer en een veel kleinere, gerichte aanvulling.
Stap 1: lees verder dan de claim op de zak
Kijk eerst naar de ingrediëntenlijst. Die staat doorgaans in aflopende volgorde van gewicht. Zie je vooraan vooral vezelrijke grondstoffen, zoals grasproducten, luzerne, bietenpulp zonder toegevoegde melasse of andere vezelbronnen? Dan vertelt dat iets over de basis van het product. Zie je veel zoete toevoegingen, olie of zetmeelrijke bestanddelen, dan is het verstandig om verder te rekenen.
Let ook op woorden die gemakkelijk verwarring geven. ‘Natuurlijk’, ‘natuurlijk laag in suiker’, ‘vezelrijk’ en ‘zonder granen’ zijn geen volledige voedingsanalyse. Ze kunnen waar zijn, maar geven je nog geen antwoord op de vraag hoeveel suiker en zetmeel jouw paard per dag binnenkrijgt.
Een transparante verpakking vermeldt niet alleen de grondstoffen, maar ook de analytische bestanddelen en bij voorkeur het suiker- en zetmeelgehalte. Ontbreekt die informatie, vraag er dan naar. Je kunt geen passend rantsoen vergelijken op basis van marketingtaal alleen.
Stap 2: tel suiker en zetmeel bij elkaar op
Voor paarden die gevoelig zijn voor hun stofwisseling is het gecombineerde suiker- en zetmeelgehalte vaak relevanter dan het woord graanvrij. Daarbij telt niet alleen het percentage in het product, maar ook de dagelijkse portie mee.
Een voer met 10 procent suiker en zetmeel lijkt misschien laag. Geef je er een kilo van, dan krijgt jouw paard 100 gram suiker en zetmeel uit dat voer. Van een balancer geef je vaak slechts een kleine hoeveelheid, waardoor de dagelijkse bijdrage veel lager kan liggen. Dat verschil is vooral relevant als jouw paard al suikers en energie uit ruwvoer ontvangt.
Bij een paard met EMS, PPID, een voorgeschiedenis van hoefbevangenheid of duidelijke overgewichtsvorming is het verstandig om het hele rantsoen zorgvuldig te laten beoordelen. Voer kan een passende conditie en een stabiel rantsoen ondersteunen, maar vervangt nooit onderzoek, diagnose of begeleiding door de dierenarts.
Stap 3: vergelijk de dagelijkse portie, niet de prijs per zak
Een zak voer lijkt voordelig of duur afhankelijk van het gewicht en de aanschafprijs. Maar de eerlijke vergelijking maak je per dag. Noteer voor elk product de geadviseerde hoeveelheid voor jouw paard, de hoeveelheid die je daadwerkelijk wilt voeren en wat daarmee geleverd wordt aan energie, vitaminen en mineralen.
Dit voorkomt een veelgemaakte fout: een product kiezen dat goedkoop lijkt per kilo, maar waarvan je meerdere kilo’s nodig hebt om de benodigde mineralen te voeren. Of juist een zeer geconcentreerd product kiezen en vervolgens te weinig geven, waardoor het rantsoen niet compleet wordt.
Voor paarden die makkelijk dik worden, kan een laagcalorische balancer naast ruwvoer praktisch zijn. Voor een ouder paard dat gewicht verliest, een fokmerrie of een paard in zware training is de afweging anders. Dan kunnen extra energie, kwalitatief eiwit en een grotere voerportie juist wenselijk zijn. Graanvrij is dan een onderdeel van de keuze, geen eindpunt.
Stap 4: kijk kritisch naar eiwit, vet en vezels
Paardenvoer wordt vaak beoordeeld op suiker en zetmeel, terwijl eiwitkwaliteit minstens zo bepalend kan zijn. Spieronderhoud, herstel na training, groei en de behoefte van een ouder paard vragen om voldoende essentiële aminozuren. Een laag suiker- en zetmeelgehalte maakt een voer niet automatisch geschikt wanneer het eiwit niet aansluit bij wat jouw paard nodig heeft.
Vetten kunnen energie leveren zonder extra zetmeel. Dat kan nuttig zijn voor sommige paarden in training of paarden die moeten aankomen. Tegelijk vraagt een vetter product om een passende portie en voldoende vitamine E in het totale rantsoen. Ook hier geldt: meer is niet altijd beter.
Vezels zijn waardevol, maar kijk naar hun functie. Vezels in een krachtvoer vervangen geen lange vezels uit hooi. Jouw paard heeft vooral voldoende kauwtijd en ruwvoerstructuur nodig. Een vezelrijk aanvullend voer kan een rustige voerbeurt ondersteunen, maar mag niet de oplossing worden voor te weinig of te kort gevoerd ruwvoer.
Stap 5: bepaal welke aanvulling echt nodig is
Wanneer je paardenvoer zonder granen vergelijkt, helpt het om producten in drie groepen te verdelen: een compleet krachtvoer, een balancer en een gerichte aanvulling. Een compleet krachtvoer is bedoeld om in een grotere portie energie én voedingsstoffen te leveren. Een balancer vult vooral vitamines, mineralen en andere essentiële nutriënten aan naast ruwvoer. Een gerichte aanvulling kies je alleen wanneer er een duidelijke reden is, bijvoorbeeld extra ondersteuning rond spieren, groei, weerstand of ontspanning.
De filosofie van Het Nieuwe Voeren sluit hierbij aan: eerst passend ruwvoer, vervolgens kijken naar de conditie, arbeid en gezondheid van het paard, en alleen dan gericht aanvullen. Wil je die aanpak stap voor stap leren toepassen, dan vind je meer achtergrond in het praktische handboek voor een beter paardenwelzijn: https://equilin.eu/products/praktisch-handboek-voor-een-beter-paardenwelzijn
Bij een merrie die ik begeleidde en die ieder najaar zichtbaar aankwam, bleek een graanvrije muesli niet de oorzaak op zichzelf, maar wel een onnodige bron van extra energie boven op een rijk kuilvoer. Door het ruwvoer te laten analyseren, de porties beter over de dag te verdelen en over te stappen naar een passende, kleine aanvulling, werd haar rantsoen overzichtelijker. Niet het etiket ‘graanvrij’, maar de totale berekening maakte het verschil.
Een voerkeuze hoeft dus niet ingewikkeld te blijven, zolang je in de juiste volgorde kijkt: ruwvoer, conditie, arbeid, analyse van het product en de dagelijkse portie. Heb je acute klachten, pijn, koliekverschijnselen of twijfel over de gezondheid van jouw paard, neem dan altijd contact op met je dierenarts.
Wil je jouw huidige ruwvoer en aanvulling helder naast elkaar zetten? Maak dan vandaag een eerste rantsoenberekening met de rantsoencalculator: https://equilin.eu/pages/calculator
