Je kijkt in november naar je paard dat wat minder bespierd oogt dan in de zomer. Hij krijgt volop hooi, zijn gewicht is stabiel en toch vraag je je af of er niet iets ontbreekt. Vaak komt dan dezelfde vraag op: hoeveel eiwit heeft een paard nodig? Het korte antwoord is: niet ieder paard heeft méér eiwit nodig, maar ieder paard heeft wel voldoende verteerbaar eiwit van goede kwaliteit nodig.
Dat verschil is groot. Eiwit is geen energiekorreltje dat je zomaar extra toevoegt wanneer een paard er wat schraler uitziet. Een te ruime eiwitgift lost een rantsoen dat te weinig energie, aminozuren, mineralen of passend ruwvoer bevat niet op. Daarom begint een goed antwoord altijd bij het hele rantsoen.
Hoeveel eiwit heeft een paard nodig per dag?
De eiwitbehoefte hangt af van het lichaamsgewicht, de leeftijd, arbeid, dracht of lactatie en de kwaliteit van het ruwvoer. Een volwassen paard dat alleen licht werk doet, heeft een heel andere behoefte dan een jonge hengst in de groei of een sportpaard dat intensief traint.
Bij paarden kijken we niet alleen naar ruweiwit, het getal dat op een analyse of voerzak staat. Belangrijker is hoeveel daarvan werkelijk benutbaar is voor het paard. In Nederland wordt dat vaak weergegeven als verteerbaar ruw eiwit, afgekort VRE. Daarnaast doet de samenstelling van dat eiwit ertoe. Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwit, en sommige daarvan kan het paard niet zelf voldoende maken. Lysine is daarvan een bekend voorbeeld, vooral bij groeiende paarden.
Een gezond volwassen paard van ongeveer 500 tot 600 kilo kan met goed ruwvoer vaak al een groot deel van zijn eiwitbehoefte dekken. Dat is precies waarom ik terughoudend ben met het standaard toevoegen van eiwitrijk krachtvoer. Het is niet de hoeveelheid zakken voer die telt, maar wat jouw paard via het volledige rantsoen binnenkrijgt.
Ruwvoer is het vertrekpunt
Hooi, voordroog en gras leveren energie én eiwit. De verschillen tussen partijen zijn echter groot. Stengelig, laat gemaaid hooi bevat meestal minder eiwit dan jonger, bladrijks ruwvoer. Ook de conservering, grassoorten en het groeiseizoen spelen mee. In deze periode van het jaar wisselen veel paarden van weidegras naar een volledige ruwvoerrantsoen. Juist dan kan de eiwitinname veranderen zonder dat je iets aan de voerbak hebt aangepast.
Een eenvoudige rekensom maakt duidelijk waarom een ruwvoeranalyse zo waardevol is. Eet een paard 10 kilo droge stof uit hooi per dag en bevat dat hooi 70 gram ruweiwit per kilo droge stof, dan krijgt het 700 gram ruweiwit binnen. Of dit passend is, kun je vervolgens niet alleen aan dat getal zien: de verteerbaarheid, aminozuursamenstelling, energievoorziening en behoefte van jouw paard bepalen samen het oordeel.
Een analyse voorkomt twee veelvoorkomende fouten: eiwit bijvoeren terwijl het hooi al ruim voldoende levert, of een tekort missen omdat het paard veel kilo's ruwvoer krijgt. Veel kilo's betekent niet automatisch veel voedingswaarde.
Wanneer heeft een paard meer eiwit nodig?
Eiwit wordt gebruikt voor onder andere spieren, huid, hoeven, enzymen en herstelprocessen. Paarden met extra opbouw of productie hebben daarom vaak een hogere behoefte. Dat geldt vooral voor jonge paarden in de groei, drachtige merries in de laatste maanden van de dracht, lacterende merries en paarden die echt spiermassa moeten opbouwen bij passend trainingswerk.
Ook een ouder paard kan baat hebben bij een kritische blik op eiwitkwaliteit. Niet omdat ouderdom automatisch om een hoog-eiwitrantsoen vraagt, maar omdat gebit, opname, vertering, conditie en spierbehoud kunnen veranderen. Een paard dat moeite heeft om voldoende ruwvoer te kauwen of te benutten, vraagt om een andere oplossing dan een paard dat probleemloos hooi eet maar te weinig spierprikkel krijgt.
Bij een sportpaard is meer eiwit evenmin vanzelfsprekend. Licht tot gemiddeld werk verhoogt de behoefte meestal beperkt. Pas wanneer de trainingsbelasting, spieropbouw en totale energiebehoefte toenemen, wordt het relevanter om het eiwitniveau en vooral de aminozuurkwaliteit te beoordelen. Te weinig energie voeren en vervolgens eiwit ophogen is geen logische route naar meer bespiering.
In mijn praktijk zie ik vaak paarden die na een rustperiode weer getraind worden en waarvan de eigenaar eiwit als eerste oplossing ziet. Regelmatig blijkt het basisrantsoen te krap in energie, is de opbouw van training te snel, of ontbreekt een goede mineralenbalans. Eiwit kan dan onderdeel zijn van de puzzel, maar zelden de hele verklaring.
Signalen die aanleiding geven om het rantsoen te beoordelen
Een doffe vacht of minder spiermassa bewijst geen eiwittekort. Hetzelfde beeld kan ontstaan door gebitsproblemen, pijn, parasieten, onvoldoende energie, te weinig training, een medische oorzaak of een rantsoen dat niet in balans is. Zeker bij onverklaarbaar afvallen, duidelijke spierproblemen, pijn, koliekverschijnselen of verandering in mest is overleg met de dierenarts verstandig.
Wel zijn er situaties waarin het zinvol is het rantsoen nader te laten berekenen. Denk aan een jong paard dat ongelijkmatig groeit, een merrie die zogend zichtbaar conditie verliest, een sportpaard dat ondanks passend werk weinig bespiering houdt, of een senior die achteruitgaat terwijl de hoeveelheid voer gelijk bleef. Kijk dan ook naar lichaamsconditie, spierconditie, gebit, mest, trainingsbelasting en de daadwerkelijke opname van ruwvoer.
Paarden met PPID, insulineresistentie, EMS of een voorgeschiedenis van hoefbevangenheid vragen om extra zorgvuldigheid. Bij hen staat de hoeveelheid suiker en zetmeel vaak nadrukkelijk op de voorgrond, maar dat betekent niet dat eiwit onbelangrijk is. Juist wanneer ruwvoer beperkt of geselecteerd moet worden, wil je weten of de rest van het rantsoen nog voldoende eiwit, vitaminen en mineralen levert. Kies niet op basis van één getal op een etiket.
Te veel eiwit is niet beter
Een paard kan een overschot aan eiwit niet opslaan als extra spiermassa. Overtollige stikstof wordt verwerkt en uitgescheiden, vooral via de urine. Sommige paarden gaan daardoor meer drinken en plassen. In een slecht geventileerde stal kan de ammoniaklucht dan toenemen, wat voor mens en paard onprettig is.
Dat betekent niet dat elk eiwitrijk ruwvoer verkeerd is. Voor een lacterende merrie of een opgroeiend paard kan het juist goed passen. Het gaat om de match tussen ruwvoer, paard en doel. Een sober gehouden volwassen pony met weinig arbeid heeft doorgaans weinig aan een rantsoen dat bedoeld is voor groei of zware sport.
Let ook op de valkuil van producten die vooral als ‘spierondersteunend’ worden gepresenteerd. Zonder voldoende ruwvoer, energie, een passende trainingsprikkel en herstelmomenten bouwt een paard geen functionele spiermassa op. Voeding ondersteunt het lichaam, maar vervangt geen goede begeleiding.
Zo beoordeel je het eiwit in jouw rantsoen
Begin met wegen. Niet scheppen, maar daadwerkelijk wegen hoeveel hooi, voordroog, krachtvoer en aanvullend voer jouw paard per dag krijgt. Vooral bij ruwvoer is het verschil tussen een volle en een losse baal, of tussen droge en vochtige voordroog, groter dan veel mensen denken.
Vraag vervolgens een ruwvoeranalyse op of laat er een uitvoeren. Kijk naar droge stof, energie, suiker, zetmeel, ruweiwit en VRE. Leg die uitslag naast het lichaamsgewicht, de conditie, leeftijd en arbeid van je paard. Pas daarna kun je beoordelen of er werkelijk een aanvulling nodig is.
Is extra eiwit wenselijk, kies dan niet blind voor een grote hoeveelheid krachtvoer. Soms past een kleine, gerichte aanvulling met hoogwaardige aminozuren beter in een rantsoen dat verder al voldoende energie levert. Soms is juist een ander ruwvoer nodig. En soms is de belangrijkste stap helemaal geen eiwitaanpassing, maar een uitgebalanceerde vitamine- en mineralenvoorziening.
In mijn boek Het Nieuwe Voeren, praktisch handboek voor een beter paardenwelzijn leg ik deze volgorde uitgebreid uit: eerst ruwvoer en opname, daarna energie en eiwit, en vervolgens de aanvulling die het rantsoen werkelijk compleet maakt. Die volgorde geeft rust, omdat je niet steeds losse producten hoeft toe te voegen op basis van een vermoeden.
Geef eiwit een plaats, geen hoofdrol
Wie wil weten hoeveel eiwit een paard nodig heeft, zoekt meestal zekerheid: voer ik genoeg voor spieren, herstel en gezondheid? Die zekerheid ontstaat niet uit een algemeen advies per voerbak, maar uit cijfers die bij jouw paard horen. Een kleine pony op sober hooi, een drachtige merrie en een 600 kilo wegend dressuurpaard kunnen onmogelijk hetzelfde antwoord krijgen.
Maak vandaag een overzicht van alles wat jouw paard eet en laat het rantsoen daarna doorrekenen met de rantsoencalculator. Dan zie je niet alleen of eiwit aandacht vraagt, maar ook welke stap werkelijk past bij jouw paard.
