Je haalt een baal hooi uit de opslag en ziet allerlei stengels, aren en kruiden. De ene pluk is grof en geurend, de andere fijn en zacht. Is dit nu automatisch goed hooi omdat het van een biodivers perceel komt? Dat is een begrijpelijke gedachte, maar bij biodivers grasland en paardenvoeding is het antwoord genuanceerder. Variatie in het land kan waardevol zijn, zolang je ook weet wat er werkelijk in jouw ruwvoer zit en wat jouw paard nodig heeft.
In oktober en november verschuift de aandacht vaak naar de wintervoorraad. Paarden staan meer op stal of op een paddock, het gras groeit nauwelijks meer en hooi of kuil vormt een nog groter deel van het rantsoen. Juist dan maakt de kwaliteit van elke baal verschil voor de mest, het gewicht, de energie en het dagelijkse comfort van jouw paard.
Wat is biodivers grasland?
Een biodivers grasland bevat meer plantensoorten dan een productieweide met vooral Engels raaigras. Denk aan verschillende grassen, klavers, kruiden en soms veldbloemen. Die variatie kan insecten, bodemleven en vogels ondersteunen. Voor paarden kan zij ook zorgen voor een gevarieerder ruwvoer, met verschillen in structuur, smaak en voedingswaarde.
Maar biodiversiteit is geen voedingswaarde op zichzelf. Een kruidenrijk perceel kan prachtig zijn en toch hooi opleveren dat voor een bepaald paard te energierijk, te eiwitarm, te grof of juist te suikerhoudend is. De grondsoort, bemesting, weersomstandigheden, maaimoment, droogwijze en bewaring bepalen samen wat er uiteindelijk in het ruifje ligt.
Dat is vooral relevant wanneer jouw paard gevoelig is voor overgewicht, insulineresistentie, EMS, PPID of hoefbevangenheid. Ook bij een paard dat moet aankomen, veel arbeid verricht, PSSM heeft of snel vrij ontlastingswater laat zien, wil je niet alleen afgaan op het verhaal van het perceel. Je wilt het ruwvoer kunnen plaatsen binnen het hele rantsoen.
Biodivers grasland in de paardenvoeding: de kansen
Een gevarieerd grasland levert vaak meer verschillende structuren. Sommige grassen zijn zachter, andere stengeler en vezelrijker. Dat kan bijdragen aan een langere kauwtijd, al hangt dit sterk af van het oogstmoment. Langere vezels vragen meer kauwbewegingen en daarbij wordt speeksel geproduceerd. Speeksel helpt de natuurlijke buffering in de maag tijdens het eten van ruwvoer.
Ook de smakelijkheid kan een voordeel zijn. Een kieskeurige eter accepteert soms een gevarieerde hooipartij beter dan zeer eenvormig hooi. Voor een paard dat te mager is of herstelt van een periode van minder eten, is voldoende vrijwillige opname van ruwvoer een belangrijk uitgangspunt. Daarbij blijft het nodig om rustig te veranderen: meng nieuw hooi geleidelijk door het oude ruwvoer.
Biodiversiteit kan bovendien passen bij het natuurlijke eetgedrag van paarden. In een natuurlijke omgeving eten paarden niet de hele dag één grassoort. Toch is een paardenwei iets anders dan een natuurterrein. Jouw paard kan niet zelf selecteren uit kilometers landschap en eet vaak wat er wordt aangeboden. Daarom blijft jouw rol als rantsoenbeheerder bepalend.
Niet elk kruid hoort in de paardenwei
Het woord kruidenrijk klinkt positief, maar kijk altijd kritisch naar de soorten op het perceel en in het gewonnen ruwvoer. Sommige planten zijn niet geschikt voor paarden, terwijl andere planten bij grote hoeveelheden ongewenst zijn. Laat bij twijfel over plantensoorten een deskundige meekijken, zeker wanneer je zelf hooit van een perceel dat niet specifiek voor paarden wordt beheerd.
Let ook op vervuiling met zand, stof, schimmel of onkruiden. De geur van het hooi moet fris zijn en het ruwvoer moet droog en goed bewaard zijn. Een veelzijdige botanische samenstelling compenseert geen slechte hygiëne of onjuiste opslag.
Waar je bij ruwvoer echt naar kijkt
De beste eerste stap is een ruwvoeranalyse. Daarmee krijg je zicht op droge stof, energie, ruw eiwit, suiker, zetmeel en mineralen. Vooral voor paarden met metabole gevoeligheid is het zinvol om suiker en zetmeel niet op gevoel in te schatten. Een baal die grof oogt, kan alsnog waarden hebben die niet passen bij jouw paard.
Kijk daarnaast naar de praktische signalen. Houdt jouw paard een passend gewicht? Is de mest redelijk stabiel? Eet het rustig en voldoende? Hoe is de bespiering, vacht en hoefkwaliteit? Deze observaties vervangen geen analyse, maar ze vertellen wel of het rantsoen in het dagelijks leven lijkt aan te sluiten.
In mijn praktijk zie ik vaak dat eigenaren het ene mooie, grove hooi als vanzelfsprekend ‘arm’ bestempelen. Bij analyse blijkt het soms prima geschikt voor een sobere pony, maar te laag in eiwit voor een jong paard in groei of een paard dat spiermassa moet opbouwen. Andersom kan zacht, groenig hooi veel energie leveren zonder dat dit direct zichtbaar is aan de structuur. Daarom begin ik altijd bij de baal, niet bij het etiket biodivers of kruidenrijk.
Van grasland naar een passend rantsoen
Ruwvoer vormt de basis. Voor de meeste paarden streef je naar voldoende ruwvoer verspreid over de dag, met zo min mogelijk lange eetpauzes. Hoeveel precies past, hangt af van lichaamsgewicht, conditie, arbeid, gezondheid en de kwaliteit van het ruwvoer. Een paard met overgewicht vraagt een andere aanpak dan een sportpaard dat zijn conditie moeilijk vasthoudt.
Pas daarna kijk je naar wat er nog ontbreekt. Hooi bevat van nature wisselende hoeveelheden vitamines, mineralen en sporenelementen. Ook wanneer het hooi van een biodivers perceel komt, is het niet automatisch compleet. Een gerichte balancer kan helpen om tekorten in het rantsoen aan te vullen, zonder onnodig veel calorieën of zetmeel toe te voegen. Welke aanvulling past, volgt uit de analyse en uit jouw paard - niet uit de marketing rondom een grassoort.
Heb je geen analyse beschikbaar? Wees dan extra terughoudend met grote veranderingen. Kies voor betrouwbaar, hygiënisch ruwvoer, beoordeel je paard regelmatig en voorkom dat je meerdere nieuwe voeders tegelijk introduceert. Zo kun je beter zien wat een verandering doet.
Voor meer achtergrond over ruwvoer als basis en het aanvullen van echte tekorten, beschrijf ik deze manier van kijken ook in Het Nieuwe Voeren, praktisch handboek voor een beter paardenwelzijn. De kern blijft eenvoudig: voer eerst wat het paard fysiologisch nodig heeft, en maak het rantsoen daarna pas gericht compleet.
Praktische aandachtspunten in het najaar
In deze tijd van het jaar worden partijen hooi vaak gewisseld. Dat is een moment waarop paarden gevoeliger kunnen reageren met afwijkende mest, minder eetlust of een verandering in gedrag. Maak de overgang daarom geleidelijk, bij voorkeur over minimaal een week. Meng de oude en nieuwe partij en observeer dagelijks.
Weeg ook eens wat jouw paard werkelijk krijgt. Een net vol hooi lijkt veel, maar de inhoud verschilt enorm per soort hooi en manier van vullen. Een eenvoudige bagageweegschaal geeft meer duidelijkheid dan kijken alleen. Zeker bij een sobere pony of een paard met een gevoelig metabolisme helpt dit om de ruwvoeropname zorgvuldig te beheren zonder onnodig te gokken.
Bij acute klachten, pijnsignalen, koliekverschijnselen, plotseling niet eten of ernstige diarree neem je altijd contact op met de dierenarts. Voeding kan het dagelijks welzijn ondersteunen, maar is geen vervanging voor onderzoek of een diagnose.
Biodivers grasland kan dus een mooie bron zijn voor paardenruwvoer, mits je het beoordeelt als onderdeel van het totale plaatje. Kijk naar de plantensoorten, maar vooral naar de analyse, de hygiëne, de opname en de reactie van jouw individuele paard. Gebruik vervolgens de rantsoencalculator om jouw ruwvoer en aanvullende voeding stap voor stap naast de behoefte van jouw paard te leggen.
